اباصلت شناسیزندگینامه

آیا اباصلت خادم حضرت بوده؟

اثبات اینکه اباصلت هروی مدت زیادی با امام رضا علیه السلام آشنایی و همراهی داشته است ، به معنای تایید شهرتی که اکنون پیرامون شخصیت وی شکل گرفته ، نمی باشد. در سده های اخیر و در زمانه ما بیشترین شهرت وی، به خصوص در نزد عموم ، خادم الرضا بودن است و اغلب او را یکی از خدمت گزاران  آن حضرت می شناسند که در همه حال و تا پایان زندگی کنار ولی نعمت خود بوده است. این نوع نگاه به شخصیت اباصلت ، بسته به اینکه منظور ما از خادم در برگیرنده چه مفهومی است ، می تواند درست یا نادرست باشد.

اگر منظور این باشد که اباصلت یکی از خدمه و به تعبیر عامیانه غلام زرخرید آن حضرت بوده که امور روزمره و کارهای شخصی و خانه ایشان را انجام می داده ، اطلاق خادم به او درست نیست؛ چرا که هیچ گزارشی در این زمینه وجود ندارد.

منابع متقدم ــ اعم از شیعه و سنی ــ هیچیک ، از اباصلت به عنوان خادم الرضا یاد نکرده اند و همه جا او را در ردیف صحابی ، راویان و یاران خاص آن حضرت نوشته اند.
با بررسی هایی که صورت گرفت ، مشخص گردید که تا قرن ششم لقب خادم الرضا برای اباصلت به کار برده نشده است. حتی خطیب بغدادی که برای اولین بار در قرن پنجم کامل ترین شرح حال را از اباصلت آورده است ، از چنین عنوانی برای وی استفاده نمی کند.

اولین بارقطب الدین راوندی (ف.۵۷۳ ق.) در کتاب الخرائج و الجرائح می نویسد:
« او (اباصلت) علی بن موسی الرضا علیه السلام را خدمت کرد» ؛
ولی از معاصران وی کس دیگری این عنوان را نیاورده است.

پس از آن، ابی الحجاج یوسف المزی (ف. ۷۴۲ ق.) مؤلف کتاب تهذیب الکمال او را « خادم علی بن موسی الرضا » معرفی می کند و به دنبال وی نویسندگان مختلف شیعه و سنی ، این عنوان را برای وی به کار برده اند.

البته در کتاب تاریخ نیشابور اثر ابوعبدلله  حاکم نیشابوری (۳۲۱ -۴۰۵ ق.) که در قرن چهارم نوشته شده است، از اباصلت به عنوان خادم علی بن موسی الرضا علیه السلام یاد شده است؛ اما از آنجایی که اصل این کتاب در دست نیست و آنچه از باقی مانده، ترجمه و تلخیص تغییر یافته ای که متعلق به قرن هشتم است ، نمی توان مشخص کرد که این لقب در متن اصلی وجود داشته یا مترجم اضافه کرده است.

به نظر می رسد از سده هشتم به بعد که اباصلت با لقب خادم الرضا علیه السلام مشهور گردید ، مترجم تاریخ نیشابور نیز  همین لقب را برای وی استفاده کرده است. مؤید این نظر اینکه حاکم نیشابوری در اثر دیگر خود ، به نام المستدرک ،چنین عنوانی را برای اباصلت به کار نمی برد و تنها او را در شمار راویان مورد اعتماد معرفی می نماید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا